Productie en karakterisering van handzeep uit lijnzaadolie

Als stichting hebben wij het afgelopen jaar opnieuw contact gelegd met Saxion Hogeschool Enschede voor onderzoek op lijnzaadolie en zijn wij in contact gekomen met Stadslandbouw Goor om de ervaringen met vlasteelt aan hen te kunnen doorgeven.
Inmiddels is door een aantal enthousiaste studenten Maarten de Gelder, Alexander Bakhuis, Anna Hermann en Pieter Ravensbergen van de afd. Duurzame Chemie onder de bezielende leiding van Dr. Ir. Ton Lemmens een lijnolie-handzeep ontwikkeld.

In het voorjaar van 2016 is door tweedejaars studenten van de opleiding chemie van Saxion een onderzoek uitgevoerd naar de productie en karakterisering van handzeep uit lijnzaadolie. De lijnzaadolie is gewonnen uit lijnzaad afkomstig van gekweekt vlas. Het initiatief hiertoe kwam van de stichting “Vlasmanifestatie”.
De studenten zijn bij het hele proces betrokken geweest. In de winter werden monsters genomen van de grond. De kwaliteit van de grond werd op een aantal parameters onderzocht: zuurtegraad pH, organische stofgehalte, kalium-, magnesium-, sulfaat-, totaal stikstof- en fosfaat gehalte. Dit onderzoek wees uit dat de bodem divers van samenstelling was.

Afname van de grondmonsters

In de lente werd de grond bewerkt en ingezaaid door de heer Gerrit Sprokkereef
Gedurende het voorjaar werd, als voorbereiding op de productie van zeep, de vetzuursamenstelling van lijnzaadolie m.b.v. gaschromatografie bepaald. De gemeten gehaltes van resp. linoleenzuur 54,7%, linolzuur 16,2%, oliezuur 19,2% en stearinezuur 10% komen overeen met de gehaltes zoals deze in de literatuur worden vermeld.

Het grootste gedeelte van het onderzoek vond plaats op het Saxion

Van de lijnzaadolie zijn verschillende zepen gemaakt met natrium- of kaliumhydroxide. Zepen gemaakt met natriumhydroxide zijn hard en die met kaliumhydroxide zacht. De beste resultaten gerelateerd aan hardheid werden verkregen met een olie:water verhouding van 3:2 (w/w). Samen met een verhouding olie: natriumhydroxide NaOH van 5:1 werden bij een temperatuur van 70°C de beste resultaten verkregen.

Zeep gemaakt volgens het recept

Van de geproduceerde zeep werd het gehalte aan linoleenzuur, linolzuur, oliezuur en stearinezuur bepaald. De gemeten gehaltes zijn binnen een foute marge van 0,1% gelijk aan de gemeten gehaltes in de gebruikte lijnzaadolie.
De pH van de geproduceerde zeep ligt tussen 8 en 10. Hierbij voldoet de zeep ruimschoots aan de norm die voorschrijft dat de pH kleiner dan 11 moet zijn.
In de zomer werd door de studenten een bezoek gebracht aan het veld waar het vlas groeide. Ondanks dat er relatief veel onkruid tussen de gewassen groeide bleef het team optimistisch en keken ze uit naar het moment waarop de lijnzaadolie zou worden geperst.
In augustus werd de lijnzaad geoogst en onder begeleiding van de heer Edwin Slaghekke ontdaan van onzuiverheden.

Onderzoeksteam brengt een bezoek aan veld waar het vlas groeit

In het najaar werd bij de Noordmolen op landgoed Twickel in Delden de olie uit de zaden geperst. De opbrengst was circa 4 liter. Deze olie zal in een vervolgonderzoek worden gebruikt om zeep te maken.

De vers geoogste lijnzaad is gereed voor het persen van de olie

Voordat de olie kan worden gebruikt voor de zeepproductie, zal deze ontslijmd en gebleekt moeten worden. In het vervolgonderzoek zal worden onderzocht welk milieuvriendelijk proces kan worden toegepast en zullen de volgende parameters worden bepaald:

  • Joodgetal: deze geeft een maat voor het gehalte aan onverzadigde vetzuren;
  • Hydroxidegetal: het gehalte aan vrije natronloog in de zeep;
  • Schuimgetal: de mate van schuimvorming;
  • Glycerolgehalte: glycerol komt vrij bij de verzeping van de vetzuren en vormt een hoofdbestanddeel van zeep;

    Verder zal onderzoek worden uitgevoerd naar de reproduceerbaarheid van de zeepproductie en de toepassing van kleur- en geurstoffen. Ook moet worden aangetoond dat de zeep aan de cosmetica eisen voldoet voordat de zeep kan worden gebruikt.